Ανακαλύπτοντας το γιατί συνεχίζουμε να εξερευνούμε

Η ανθρώπινη και ζωική περιέργεια

Είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να θεωρηθεί είτε ως πλεονέκτημα είτε ως μειονέκτημα, ή ίσως και λίγο από τα δύο. Μια νέα μελέτη του MIT αποκαλύπτει ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και τα ζώα έχουν μια έμφυτη τάση να συνεχίζουν να προσαρμόζουν την προσέγγισή τους σε μια εργασία, ακόμα και όταν έχουν ήδη μάθει πώς να την εκτελούν σωστά. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει σε περιττά λάθη, αλλά ίσως να έχει και βαθύτερο νόημα.

Η σημασία της εξερεύνησης

Η εξερεύνηση, αντί της εκμετάλλευσης μιας ήδη γνωστής λύσης, μπορεί να φαίνεται παράλογη, αλλά έχει τη λογική της. Ο κ. Mriganka Sur, κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Current Biology, υποστηρίζει ότι αυτή η συμπεριφορά μπορεί να είναι χρήσιμη για δύο λόγους. Πρώτον, οι κανόνες μιας εργασίας μπορεί να αλλάξουν σε αυτόν τον αβέβαιο κόσμο, επομένως η περιστασιακή αλλαγή της συμπεριφοράς μπορεί να αποκαλύψει αναγκαίες προσαρμογές. Δεύτερον, η δοκιμή νέων πραγμάτων, ακόμα και όταν γνωρίζουμε τι μας αρέσει, μπορεί να μας οδηγήσει σε κάτι καλύτερο από αυτό που ήδη έχουμε.

Η αναζήτηση της βέλτιστης λύσης

«Αν ο στόχος είναι η μεγιστοποίηση της ανταμοιβής, δεν θα έπρεπε να αποκλίνουμε όταν έχουμε βρει την τέλεια λύση, αλλά συνεχίζουμε να εξερευνούμε», λέει ο Sur. Είναι σαν το φαγητό. Όλοι έχουμε αγαπημένα πιάτα, αλλά συνεχίζουμε να δοκιμάζουμε νέα, γιατί ποτέ δεν ξέρουμε τι μπορεί να ανακαλύψουμε.

Προβλέποντας το χρόνο

Ο Tudor Dragoi, πρώην τεχνικός ερευνητής και νυν φοιτητής στο Boston University, ηγήθηκε της μελέτης όπου μαζί με την ομάδα του Sur Lab διερεύνησαν πώς οι άνθρωποι και οι μαρμοσέτες, ένα μικρό πρωτεύον, κάνουν προβλέψεις για το χρόνο των γεγονότων.

Η πειραματική διαδικασία

Τρεις άνθρωποι και δύο μαρμοσέτες ανέλαβαν μια απλή εργασία. Έβλεπαν μια εικόνα στην οθόνη για κάποιο χρονικό διάστημα, το οποίο ποίκιλε από δοκιμή σε δοκιμή, και έπρεπε να πατήσουν ένα κουμπί (οι μαρμοσέτες άγγιζαν ένα tablet ενώ οι άνθρωποι κλικαραν με το ποντίκι) όταν η εικόνα εξαφανιζόταν. Η επιτυχία οριζόταν ως η ταχύτερη δυνατή αντίδραση στην εξαφάνιση της εικόνας, χωρίς να πατήσουν το κουμπί πολύ νωρίς. Οι μαρμοσέτες λάμβαναν χυμό ως ανταμοιβή στις επιτυχημένες δοκιμές.

Αποκλίσεις από το αναμενόμενο

Παρόλο που οι μαρμοσέτες χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο εκπαίδευσης από τους ανθρώπους, όλοι οι συμμετέχοντες κατέληξαν σε ένα λογικό μοτίβο συμπεριφοράς. Όσο περισσότερο παρέμενε η εικόνα στην οθόνη, τόσο γρηγορότερη ήταν η αντίδρασή τους στην εξαφάνισή της. Αυτή η συμπεριφορά ακολουθεί το «μοντέλο κινδύνου» πρόβλεψης, όπου όσο περισσότερο παραμένει η εικόνα, τόσο πιο πιθανό είναι να εξαφανιστεί σύντομα. Ωστόσο, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι μαρμοσέτες επηρεάζονταν από τα αποτελέσματα της προηγούμενης δοκιμής, παρόλο που είχαν ήδη μάθει τι να κάνουν.

Συμπεράσματα και προεκτάσεις

Τα αποτελέσματα αυτά προσθέτουν σε προηγούμενη μελέτη του εργαστηρίου Sur που δημοσιεύθηκε το 2023, όπου διαπιστώθηκε ότι ακόμα και όταν τα ποντίκια μάθαιναν τους κανόνες μιας διαφορετικής γνωστικής εργασίας, αποκλίνονταν τυχαία από τη νικητήρια στρατηγική. Η εμμονή στις αλλαγές συμπεριφοράς, ακόμα και μετά την εκμάθηση της εργασίας, μπορεί να αντικατοπτρίζει την εξερεύνηση ως στρατηγική για την αναζήτηση και καθιέρωση ενός βέλτιστου εσωτερικού μοντέλου του περιβάλλοντος.

Σημασία για τον αυτισμό

Η ομοιότητα στη συμπεριφορά ανθρώπων και μαρμοσετών είναι ένα σημαντικό εύρημα, καθώς οι διαφορές στην πρόβλεψη του περιβάλλοντος θεωρούνται χαρακτηριστικό των διαταραχών του αυτιστικού φάσματος. Δεδομένου ότι οι μαρμοσέτες είναι μικροί, κοινωνικοί και πιο γνωστικά σύνθετοι από τα ποντίκια, εργαστήρια έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν μοντέλα αυτισμού με βάση τους μαρμοσέτες. Η μελέτη αυτή ενισχύει την ιδέα ότι οι μαρμοσέτες μπορούν να παρέχουν χρήσιμα μοντέλα για μελέτες αυτισμού.

Στη μελέτη συμμετείχαν επίσης οι Hiroki Sugihara, Nhat Le, Elie Adam, Jitendra Sharma, Guoping Feng και Robert Desimone. Η έρευνα υποστηρίχθηκε από την πρωτοβουλία Simons Foundation Autism Research Initiative μέσω του Simons Center for the Social Brain στο MIT.